toverspreuken
Toverspreuken maken gebruik van de kracht van het woord. Het zijn gesproken of geschreven formules die een magische werking (zie magie) beogen. De spreuk bevat meestal een korte samenvatting van het doel dat moet bereikt worden. Heel vaak worden toverspreuken op rijm gezet. Rijm is een krachtig magisch middel. Het brengt immers twee woorden, die inhoudelijk niets met elkaar te maken hebben met elkaar in verband. Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit de volgende spreuk uit het toverboekje van Fons de Potter (1858-1929) die gebruikt werd om bloed te stelpen: "Zo waar dat onze heren Jezus heeft gestaan, in den Jordaan, blijft het bloed van deze man (vrouw) stille staan."
Naast rijm worden ook andere krachtige taalkundige technieken toegepast zoals anagrammen, woorden die van voor naar achter en omgekeerd hetzelfde lezen. Zoals de oude Koptisch-Egyptische formule iaôanarabaranaôai ("Ik ben de grote Iao").
Het construeren van driehoekige spreuken waarbij, met het afnemen van het aantal letters, ook de kwaal verdwijnt is een andere veelbeproefde methode. Een van de bekendste is de abracadabraformule. De volgende spreuk uit de derde eeuw voor onze jaartelling was geschreven in het Grieks op een stuk papyrus dat gedragen werd door ene Helena in een kleine metalen tube om haar tegen koortsaanvallen te beschermen.
Van elke kwaal en elke rilling en [koorts]
Ephemeer, quotidiair, tertiair, quar[tair]
Iarbath agrammê fiblo chnêmeô
aeêiouôôuoiêea
eêiouôôuoiêe
êiouôôuoiê
iouôôuoi
ouôôuo
uôôu
ôô
Soms betekenen toverspreuken helemaal niets, maar halen ze hun betekenis uit de kracht van de klanken, zoals deze Koptisch klinkende, maar betekenisloze Egyptische spreuk aangetroffen op een agaat: tala araiô ôaraoro ntoko nbai
Toverspreuken of -formules worden vaak gecombineerd met andere vormen van magie, zoals het verbranden van een geschreven spreuk of het dansen bij een uitgesproken spreuk. Dat dit niet per definitie op een archaische manier moet gebeuren, blijkt uit de manier waarop de Britse heks Susan Leybourne haar spreuken de wijde wereld instuurt: De normale weg om een toverspreuk haar werk te laten doen, is ze te verbranden of ze in een snelstromende rivier te gooien. Maar ik had in de stad geen snelstromende rivier ter beschikking: ik spoel ze dus door de WC.
Alle teksten uit ABRACADABRA - lexicon van de moderne hekserij: © Jan de Zutter