Elfin

Esbat

In tegenstelling tot de sabbat is de esbat geen heksenfeest, maar een gewone maandelijkse werkvergadering van de heksencoven. Esbats worden traditioneel bij volle maan gehouden. Waar tijdens de sabbat de reis van de zon doorheen de cyclus van de seizoenen gevierd wordt, zal tijdens de esbat alle nadruk komen te liggen op de invloed van de maan op aarde. Esbats zijn daarom ook de bijeenkomsten waarop heksen magische werkzaamheden verrichten, gebruik makend van de schijngestalten van de maan.

De maan werd al sinds de oudheid in verband gebracht met de vrouw, en vooral met haar vruchtbaarheid. De stadia van de maan, bestaande uit cycli van 29,5 dagen lopen ongeveer parallel met de menstruele cyclus van vrouwen. Ook de Afrikaanse pigmeeën van de Bambutistam brengen de maan, die ze Songe Abongsi noemen, in verband met menstruatiebloed, dat songe heet. De Uaupe-indianen uit het Amazonewoud geloven dat de eerste menstruatie van een meisje het gevolg is van de ontmaagding door de maan. Darwin schreef het verband tussen de menstruele cyclus en de fases van de maan op een merkwaardige manier toe aan de evolutie: "De mens is geëvolueerd uit de vis... zou de vrouwelijke cyclus van 28 dagen geen overblijfsel kunnen zijn van het verleden toen het leven bepaald werd door de getijden, en bijgevolg door de maan?"

Alhoewel de maan in een aantal culturen mannelijk is, kennen wij haar in de westerse mythologie vooral als een godin: Isis, Diana, Selene, Artemis, Hathor, Hecate, Luna, Wyrd... Net zoals de maan verschillende vormen aanneemt, beschikken deze godinnen over verschillende eigenschappen: van zachtmoedigheid, vruchtbaarheid naar aangstaanjagendheid en doodsaspecten. Ook het christendom heeft de maangodin overgenomen in de vorm van de Maagd Maria, die vaak wordt afgebeeld op een maansikkel.

De maan riep als heerseres van de nacht ook associaties op met mysteriën die aan vrouwen toegedicht werden. Haar invloed op de getijden van de zee bracht de maan in verband met vruchtbaarheidsgodinnen als Venus, geboren uit het schuim van de zee, of met het vruchtwater in de baarmoeder, waaruit alle leven wordt geboren. De naam van de Griekse maangodin Artemis betekende oorspronkelijk wellicht Hoge Bron van Water, verwijzend naar de invloed van de maan op het water. Waterminnende bomen, zoals de wilg, worden daarom ook met de maan geassocieerd.

Het volksgeloof ontwikkelde sterke verhalen over de maan. Bij volle maan kon men veranderen in een weerwolf of gek worden, zoals uit het Engelse woord lunatic, of maanziek blijkt. De Engelse Lunacy Act uit 1842 verwees uitdrukkelijk naar de maanfasen als oorzaak van afwijkend mentaal gedrag. Dat de maan invloed zou hebben op het gedrag werd al meermaals onderzocht. Zo werd in 1970 in een onderzoek in Dade County een verband aangetoond tussen het aantal moorden en de stand van de maan. Het American Institute of Medical Climatology kwam tot de conclusie dat misdaden met een sterke psychische achtergrond, zoals brandstichting, destructief rijgedrag, kleptomanie en alcoholisme met moordneigingen vooral toenamen bij volle maan. De Romeinse auteur Plutarchus rapporteerde al dat romeinse vrouwen van goede huizen op hun schoenen amuletten in de vorm van maansikkels droegen om het maanlicht op te vangen, zodat het niet in hun hoofd terecht kwam en er grote schade zou aanrichten.

In volkse gebruiken dook de maan meermaals op. In tijden waarin elektrische straatverlichting niet bestond, was de volle maan voor sommige mensen een welkome gids tijdens de nacht. Schotse vissers wisten dat ze bij volle maan hun boten veiliger langsheen de riffen en rotsformaties konden loodsen. Wanneer de eerste maansikkel verscheen na nieuwe maan, werd die ook verwelkomd:

De verrukking bij het aanschouwen van een nieuwe maan werd door de Schotten poëtisch verwoord in een andere maanaanroeping:

Niet enkel de vissers, maar ook de boeren hielden rekening met de fases van de maan. Voor het planten van bepaalde gewassen werd gewacht tot de maan de geschikte fase had bereikt of werd er rekening gehouden met de klimmende of dalende maan. Zaaien en planten, gebeurde meestal rond het tijdstip van de volle maan. Voor het plukken van planten of het kappen van bomen werd over het algemeen gewacht tot de afnemende maan. In die periode trekken de boomsappen naar omlaag en verliest de plant minder vocht. De maan werd ook flink in de gaten gehouden om het weer van de volgende dagen te kunnen voorspellen.

Vanzelfsprekend werd de maan al in vroege tijden in verband gebracht met hekserij. Heksen kwamen samen bij volle maan om hun feesten te houden. In het negentiende-eeuwse boek Aradia, Gospel of the Witches van Charles Godfrey Leland treffen we verschillende maanaanroepingen aan die gebruikt werden door Italiaanse heksen. De strege kenden de maan als de Godin Diana:

Zoals de zon de God voorstelt, die tijdens het jaar geboren wordt, groeit en weer afsterft; zo stellen de schijngestaltes van de maan voor de heksen de fases in het leven van een vrouw voor. Meestal wordt de maangodin afgebeeld in haar drie stadia: wassend, vol en afnemend, waarbij ze de jonge vrouw, de moeder en de oude wijze vrouw voorstelt. In werkelijkheid zijn er natuurlijk vier fasen. Op het ogenblik dat de maan niet zichtbaar is aan de hemel, zien we eigenlijk haar duistere kant, de donkere maan, het meest mysterieuze en beangstigende aspect van de Godin, dat in verband gebracht wordt met de dood.

Aan elk van deze fasen worden krachten verbonden. De periode van de wassende maan staat in het teken van groei en is dus het moment om nieuwe dingen uit te proberen, om magische rituelen te houden die met de groei verband houden of de toename van iets moeten bevorderen. De volle maan is de periode van evenwicht en harmonie, de tijd om de vruchten van de arbeid te plukken, te oogsten, magische rituelen te houden die de dingen in balans moeten brengen. De afnemende maan is de periode van afbouwen, afronding of om dingen weg te sturen.

Het drievoudige aspect van de maan vinden we terug in de heksensymboliek. De omgekeerde driehoek, symbool van de eerstegraadsinwijding is daar een voorbeeld van. Ook de wegkruisingen in de vorm van een driesprong waren populaire ontmoetingsplaatsen voor heksen. Grieken en Romeinen plaatsten er al beelden van Diana of Hecate. Ook de heksencoven van Gerald Gardner in New Forest kwamen geregeld samen op een driesprong in het woud.

In magische heksenrituelen komt de maan dan ook vaak voor, zoals al blijkt uit Aradia van Leland:

De heksenspiegel, een zwarte, bolle spiegel die gebruikt wordt om te schouwen, wordt voor het gebruik in het licht van de volle maan gelegd. Ook de kristallen bol, die hetzelfde doel dient, ondergaat deze vorm van zuivering. Maanlicht werd reeds door volksheksen gebruikt om voorspellingen te doen. Cecil Hugh Williamson, conservator van het Museum of Witchcraft in Boscastle in Cornwall vertelde me dat volksheksen een koperen schaal gebruikten om de maan in te vangen. 's Nachts trokken ze naar een meertje, waarin ze tot aan hun middel waadden. Ze hadden een koperen schaal bij zich, gevuld met urine. In de schaal pobeerden ze het licht van de maan te vatten. Door in de schaal te schouwen, konden ze voorspellingen doen. Het langdurig kijken naar de weerkaatsing van het maanlicht in water, deed spontaan beelden opkomen die door de heks geïnterpreteerd werden. Heksen schouwden ook in het water van een meer. Meren werden dan ook wel eens de spiegel van Diana genoemd. Schouwen kon ook gebeuren in een koperen ketel, gevuld met water, waarin een zilveren muntstuk werd gelegd. Het reflecterende maanlicht op het muntstuk had hetzelfde effect als het weerspiegelde beeld van de volle maan in water.

Aan de maan werden ook helende kwaliteiten toegedicht. Om wratten te bestrijden, moest je bij volle maan met een boon op de wrat wrijven en daarna de boon over je schouders gooien. In Hongarije namen de kreupelen bij nieuwe maan een bad in de dauw en wasten de blinden hun ogen met dauw in de hoop dat ze zouden genezen. In Napels vroegen vrouwen aan de maan om de omvang van hun borsten te doen toenemen. Ze gingen naakt in het maanlicht staan en herhaalden negen maal: Santa Luna, Santa stella, fammi crescere questa mammelia. (Heilige maan, heilige ster, laat mijn borsten groeien).

Eén van de bekendste moderne Wiccarituelen is het Neerhalen van de Maan, een ritueel dat afkomstig is van de Thessalische heksen, en waarbij de Maangodin wordt neergehaald op de hogepriesteres. Het wordt bij elke esbat uitgevoerd. Tijdens esbats zijn de rituele gebruiken in sommige covens verschillend van die tijdens de sabbats. Heksen kleden zich in witte, zilveren of lichtblauwe gewaden en dragen uitsluitend zilveren juwelen. Op het altaar wordt de rode wijn vervangen door witte wijn en er branden enkel witte of zilveren kaarsen. De God wordt zelden of nooit opgeroepen, alle aandacht gaat naar het vrouwelijke aspect in de Wicca. De hogepriesteres zegt: Godin van de Maan, Aradia, Meesteres van Zilveren Magie, ik richt deze Cirkel op; een heilige plaats, gewijd aan Uw naam.

De teksten van de rituelen kunnen variëren naargelang de fase van de maan. Bij donkere maan klinkt het zo: Luister naar de woorden van de Godin van de Onderwereld. Alles wat geboren is, moet terugkeren van het Licht naar de Duisternis, van het Leven naar de Dood en het pad naar de Boezem van de Duisternis volgen.

Het centrale gedeelte van het esbatritueel is geen feest, zoals bij de sabbat, maar kan bestaan uit meditaties, opleidingen, discussies of magische oefeningen.

Alle teksten uit ABRACADABRA - lexicon van de moderne hekserij: © Jan de Zutter

• < Vorige
• Volgende >